PUTUJUĆI SUFIJI KAO NOSIOCI RADA I KULTURNIH TRANSFERA: MREŽE MEVLEVIJA I BEKTAŠA U JUGOISTOČNOJ EVROPI

Apstrakt

Ovaj rad istražuje ulogu derviša melvevija i bektaša kao nosilaca rada i kulturnih transfera u Jugoistočnoj Evropi u periodu od 14. do 19. vijeka. Analizom sufijskih mreža kao dinamičnih kanala migracija i ekonomskih razmjena, rad pokazuje da su putujući derviši omogućavali ne samo širenje duhovnih učenja, već i cirkulaciju kvalifikovane radne snage, zanata i rodno određenih radnih praksi unutar Osmanskog Carstva. Fokusirajući se na vakufske zapise, putopise (posebno Evlije Čelebije) i arhive zanatskih cehova, studija otkriva kako su derviški zavodi (tekije) funkcionirali kao centri mobilnosti rada — povezujući anadolske majstore s balkanskim tržištima, prenoseći poljoprivredne tehnike kroz mreže bektaša i profesionalizujući ritualne prakse poput seme. Rad ističe tri ključne tačke: prvo, ekonomske temelje sufijske migracije, gdje su putujući derviši istovremeno radili kao majstori, muzičari ili pisari, integrišući svoj rad u lokalne ekonomije; drugo, rodnu podjelu rada unutar tekija, pri čemu su „Bektashi bacılar“ (žene derviši) upravljale proizvodnjom tekstila i prenošenjem usmenog znanja; treće, transformaciju ovih mreža nakon 1826. godine, nakon ukidanja tekija, kada su raseljeni derviši-zanatlije prilagodili svoje vještine dijasporičkim trgovinskim udruženjima. Posmatranjem sufijskog rada kao preteče modernih mreža migranata-radnika, ovo istraživanje povezuje osmansku ekonomsku istoriju sa savremenim debatama o kulturnim dimenzijama migracije rada. Rad također dovodi u pitanje duhovno-sekularnu dihotomiju u studijama rada, pokazujući kako je sveta mobilnost pokretala regionalne zanatske ekonomije. Nalazi pokazuju kako su premoderni vjerski pokreti oblikovali obrasce transformacije rada u Jugoistočnoj Evropi i pružaju istorijski kontekst za savremeni rodno određen rad i neformalnu radnu snagu.